Кофеинді тастау: жүйке жүйең жасайтын қайта жүктеу

Жүрек соғу жиілігі минутына 3–7 соққыға баяулайды. Кофеиннің созылмалы тахикардиялық әсері кеткен соң вегетативті нерв жүйесі жүректі тыныштық жиілігіне түсіреді.

Кофеиннің қозғалтқыш нейрондарды қоздырып бұлшықет тонусын арттыру әсері басылады. Иық, мойын және арқа бұлшықеттерінде сүт қышқылының жиналуына ұқсас қатаю мен ауыру басталады.

Кофеин ішектің тегіс бұлшықетіндегі ацетилхолин рецепторларын қоздыруды тоқтатты. Ішек перистальтикасы баяулайды, уақытша кебу мен іш қату бейімділігі басталады.

Мидағы миллиардтаған артық аденозин рецепторлары енді аденозинмен толды. Нерв жасушалары арасындағы сигнал жылдамдығы уақытша баяулайды.

Денең кофеин тудырған созылмалы ұйқы қарызын өтеу үшін ұйқыны ұзартады. Күндізгі ұйқышылдық шыңда.

Гипоталамус-гипофиз осі кофеинсіз тәртіпке бейімделуге тырысуда. Кортизол шығару уақыты бұзылады, ашушаңдық пен шыдамсыздық пайда болады.

Кофеиннің адреналин арқылы бауырдан глюкоза шығару әсері басылады. Қандағы қант ауытқулары бәсеңдей бастайды.

Ми тамырлары кеңейген жаңа көлем мен қысымға бейімделеді. Тамыр қабырғаларындағы үшкіл нерв кернеуі бітеді, соғып тұрған бас ауруы жеңілдейді.

Ми қоздыру жоқтығын байқайды. Ол артық аденозин рецепторларын өшіру үшін жасуша ішілік сигналдарды іске қосады.

Кеңейген ми тамырлары қалыпты, сау диаметрге түседі. Тамыр кеңеюінен болатын бас ауруы негізінен өтеді.

Ішектің тегіс бұлшықеттері кофеиннің химиялық қоздыруынсыз, өз нерв жүйесінің ырғағында (перистальтика) жұмыс істей бастайды.

Бүйрек үсті бездері созылмалы кофеин шаршауынан босайды. Табиғи адреналин (эпинефрин) синтезі теңгеріледі, күйіп кету сезімі бәсеңдейді.

Кофеиннің ұйқы құрылымын бұзуы қалпына келеді. Денені физикалық жөндейтін, өсу гормонын шығаратын ұйқы сатысы (NREM 3 және 4-сатылар) ұзарады.

Кофеиннің бүйрек нефрондарына зәр айдау әсері тоқтайды. Денеңнің су мен натрий сақтау тепе-теңдігі қалпына келеді, жасуша ішіндегі су артады.

Кофеин үздіксіз қоздырған артық аденозин рецепторлары қоздыру тоқтаған соң баяу қалыпты санына орала бастайды. Ауыр таңғы шаршау бәсеңдей бастайды.

Денең ояну кезінде кофеинсіз өз табиғи кортизол қисығын көтеруді үйренеді (ояну жауабы қалыпқа келеді).

Жүрек бұлшықетінің үздіксіз катехоламин қоздырылуы бітеді. Сол қарыншаның жүктемесі түседі, тыныштық кезіндегі жүрек бұлшықет кернеуі азаяды.

Бұлшықеттеріңдегі созылмалы кернеу бітеді. Кофеинді тастаудан болған желке, иық және мойын бұлшықеттеріндегі кернеу ауыруы негізінен жойылады.

Бүйрек шумақтарындағы капиллярлық қысым теңгеріледі. Бүйректің зәр сүзу және электролит сақтау жылдамдығы сау деңгейге жетеді.

Рецепторлар теңгерілуімен нерв жасушалары арасындағы беріліс жылдамдығы қалыпқа оралады. Ойлау реакция уақыты қысқарады.

Тері астындағы капиллярлардың сумен толуымен себум өндірісі теңгеріледі. Кофеин тудырған құрғақ, қабыршақтанған тері жойылады.

Кофеиннің көзішілік қысымды арттыру әсері жойылады. Көз капиллярлары босаңсиды, көз құрғақтығы азаяды.

Қандағы қант пен адреналин теңгерілуімен күн ішіндегі кенет қуат құлдырауы мен кофеин құлдырауы бітеді.

Кофеин көбейткен аденозин рецепторлары қоздыру тоқтағаннан кейінгі апталарда қалыпты санына оралады. Физикалық тәуелділік негізінен бітеді.

Кофеин ішектен кальций сіңірілуін азайтып, зәрмен кальций жоғалтуды арттырады. Кофеинсіз сүйектеріңнің кальций ұстау жылдамдығы шыңға шығады.

Кофеиндегі тағамдық темірдің сіңірілуін 39–90%-ға бөгейтін полифенолдар мұны тоқтатты. Темір сіңірілуі қалыпқа оралады, анемия қаупі төмендейді.

Кофеинсіз табиғи дофамин тепе-теңдігі орнығады. Дофамин D2 рецепторларының сезімталдығы шыңда. Күнделікті істерден алатын ләззатың артады.

Кофеиннің HPA осін қоздырып жасайтын реактивті импульсивтілігі мен шыдамсыздығы бітеді. Шешім қабылдау тынышырақ болады.

Бауырдың кофеинді ыдырату үшін қолданатын CYP1A2 ферменті босайды. Бауыр басқа улы метаболиттерді сүзу қуатын арттырады.

Ұйқы мен көңіл-күйдің реттеушісі серотонин теңгеріледі. Кофеин тудыратын реактивті мазасыздық пен дүрбелең ұстамалары жойылады.

Кофеин басқан баяу толқынды (терең) ұйқы артады. Ұйқы тұтастығы жақсарған сайын көп адам сергегірек оянады.

Кофеин тудырған тамыр эндотелиясындағы созылмалы микрогипертензия қаупі жойылады. Қан қысымы төмендейді.

Мидың жады орталығында (гиппокампта) нейрогенез артады. Зейін мен есте сақтау қабілеті артады.

Гипоталамус-гипофиз-бүйрек үсті осі тепе-теңдікке келеді. Денеңнің күнделікті стресске кортизол жауабы тынышталады.

Сілекей қышқылдығының теңгерілуі мен кальций сіңірілуінің артуымен тіс эмалі қабаты қайта минералданады, тіс сезімталдығы бітеді.

Жүрек ырғағының өзгергіштігі (HRV) көрсеткіштері артады, вегетативті нерв жүйесі икемділік алып, стресске төзімді болады.

Бұлшықет тініне оттегі деңгейі артады, жаттығу кезінде бұлшықетте пайда болатын сүт қышқылының жиналуы мен шаршау кешігеді.

Ішек микробиотасында қышқыл тепе-теңдігі орнығады. Зиянды бактериялардың өсуі тоқтатылады, ас қорыту жүйесінің қабынуға бейімділігі азаяды.

Аденозин, дофамин және стресс гормондары жүйелері кофеинсіз тәртіпке негізінен бейімделеді. Ми тұманы анық шегінеді.

Кофеиннің өңештің төменгі сфинктерін босаңсытып, асқазан қышқылын арттыруынан болатын созылмалы рефлюкс пен гастрит бейімділігі шегінеді; асқазан шырышты қабаты жөнделеді.

Кофеинсіз диетада дененің темір қорлары тамаша деңгейге жетеді. Анемияға байланысты шаш түсу мен созылмалы шаршау азаяды.

Кофеинсіз ортада өндірілген қызыл қан жасушалары тіндерге оттегіні тиімдірек тасымалдайды, созылмалы шаршау бітеді.

Созылмалы кофеин тұтынудан кальций жоғалту тоқтаған соң сүйек тығыздығы артады, остеопороз қаупі төмендейді.

Кофеиннің асқазан қышқылын арттыратын және өңеш сфинктерін босаңсытатын әсерлері жойылған соң рефлюкс пен гастрит бейімділігі айтарлықтай азаяды.

Ми мен шеткі нерв жүйесі арасындағы үйлесім жылдамдығы мінсіз болады, ұйқы тереңдігі тұрақтанады.

Айлар бойғы тұрақты терең ұйқы мен төмен созылмалы стресс ұзақ мерзімде иммунитет пен жалпы жасуша денсаулығын қолдайды. (Ескертпе: кофеиннің өзі ДНҚ-ны зақымдамайды; мұндағы пайда ұйқы мен стресстің қалпына келуінен.)

Тамыр қабырғаларындағы микроқатаю кері қайтады, коронарлық тамырлар денсаулығы ең жоғары деңгейге жетеді.

Бүйректің сүзу бірліктері (нефрондар) созылмалы зәр айдау қысымынан босайды, бүйрек жеткіліксіздігі қаупі азаяды.

Денеңнің өзі өндіретін адреналинге сезімталдығы қалыпқа келеді, дүрбелең ұстамалары мен мазасыздық қаупі азаяды.

Дене сағатың (циркадиандық ырғақ) маусымдық ауысулар мен джетлаг сияқты стресстерге өте төзімді болады.

Қышқылды кофеин сусындарынан бас тарту және кальций тепе-теңдігінің қалпына келуімен тіс жоғалту қаупі айтарлықтай төмендейді.

Кофеин тудыратын кенет адреналин-глюкоза ауытқулары мен қуат құлдырауларысыз қандағы қант пен қуат күні бойы тұрақтырақ жүреді. (Ескертпе: кофенің өзі кейбір зерттеулерде 2-тип диабет қаупін төмендетеді; мұндағы пайда — ауытқулардың бітуі.)

Тамыр денсаулығы мен қысым тепе-теңдігінің арқасында кенет инфаркт қаупі тұтынбайтын адамның деңгейіне түседі.

Төмен созылмалы стресс пен сапалы ұйқы жасушалық қартаю белгілеріне (мысалы, теломерлердің тозу жылдамдығына) оң әсер етуі мүмкін екенін көрсететін деректер бар; бұл сала әлі зерттелуде.

Кофеинсіз, стресстен алыс және сау ұйқылы өмір салты ұзақ мерзімді денсаулықтың ең күшті тіректерінің бірі.